Bestel tickets
English
Afdruk van Prent Henriette de Vries uit het stadsarchief

Uitgelicht

Het Amsterdam van Piet van Eeghen

Hoe een koopman de stad heeft veranderd

29 mrt - 30 jun 2024
Amsterdam Museum aan de Amstel

    Amsterdam vanuit de lucht in 1538

    door Tom van der Molen

    Cornelis Anthonisz koos voor dit schilderij een voor die tijd bijzonder perspectief: namelijk vanuit de lucht. Elke kerk, klooster, huis en stadspoort is afgebeeld, zelfs het galgenveld in de hoek. Het werk werd in opdracht van de stadsregering gemaakt. Het gekozen standpunt met de haven en schepen op de voorgrond moest de beschouwer duidelijk maken dat Amsterdam een handelsstad was.

    Vogelvlucht AM

    Dit schilderij uit 1538 is, zover bekend, de oudste plattegrond van Amsterdam. Eigenlijk is het een kruising tussen een plattegrond en een stadsgezicht. Door een standpunt hoog in de lucht te kiezen wist Cornelis Anthonisz het gedetailleerd weergeven van de gebouwen te combineren met de mogelijkheid de loop van stadsmuur, wegen, rivier en sloten te tonen. Halverwege de Amstel, die de stad in tweeën deelt, is de Dam goed herkenbaar.

    Detail Vogelvlucht 2

    Rechts aan het plein is het Oude Stadhuis te zien, met het torentje in het midden. Daarnaast staat de Nieuwe Kerk. De Oude Kerk is het grote gebouw met de toren tussen de Dam en de monding van de Amstel. Links daarvan markeert de Sint Antonispoort (tegenwoordig de Waag) de oostelijke rand van de stad. Meer naar de haven toe staat de Scheierstoren, hier nog in functie als hoektoren van de stadsomwalling. Rechtsonder op het schilderij steekt een puntje van de landtong de Volewijck het beeld in. Waar tegenwoordig de pont naar stadsdeel Noord aankomt, was toen een galgenveld

    In de stadsrekeningen van 1538 wordt de betaling van het schilderij vermeld: ‘Cornelis Anthonisz, schilder, van dat hy dese stede voor mijnen heere van Bossu gecontrefaict heeft om der Keyserlycke Majesteyt voorts te thoonen. Blyckende by ordonnantie ende quitantie hier overgelevert de somme van 6 libra [pond].’ Het zal de bedoeling zijn geweest dat Jan van Hennin, Heer van Bossu, de vertegenwoordiger van Karel V in Amsterdam, het schilderij aan de keizer zou laten zien. Het lijkt er echter op dat het schilderij altijd in Amsterdam is gebleven. Daar zou Karel V het alsnog bewonderd kunnen hebben toen hij in 1540 Amsterdam bezocht.

    Vogelvlucht Micker

    Bij de brand van het Oude Stadhuis in 1652 raakte het paneel beschadigd. Niet lang daarna zal het gerestaureerd zijn. Het is aannemelijk dat Jan Micker de restaurator was. Hij maakte in ieder geval een vrije kopie naar het schilderij in die jaren.

    • Zien & Doen
    • Verhalen & Collectie
    • Tickets & Bezoek
    • Tentoonstellingen
    • Rondleidingen
    • Families
    • Onderwijs
    • Nieuws
    • Nieuwsbrief
    • Publicaties
    • AMJournal

    Hoofdbegunstiger

    gemeente amsterdam logo

    Founder

    vriendenloterij logo

    Hoofdpartner Educatie

    elja foundation logo
    • © Amsterdam Museum 2024